1. De sluiting van de dakpan is de waterwerende zijsluiting of kopsluiting bij een dakpan.
Dakpannen hebben een waterwerende functie als bescherming van de dakconstructie en daarmee van het gebouw. Een dakpan zonder sluitingen laat eerder hemelwater door (vooral stuifsneeuw is een boosdoener).
Kopsluitingen en zijsluitingen
Een dakpan met kopsluiting heeft bovenaan de pan een sleuf (geul, gleuf) en de erboven liggende dakpan heeft onderaan een rand die in de sleuf van de onderliggende pan past, waardoor het hemelwater een "bochtje" moet maken en daardoor minder makkelijk onder de pan kan komen.
De corresponderende rand aan de bovenliggende pan wordt ook wel voetsluiting genoemd.
De rand van de sleuf van de onderliggende pan heeft meestal kleine water-openingen om er voor te zorgen dat onverhoopt binnengekomen water van de pan vloeit.
Voor de zijkant (zijsluiting) geldt hetzelfde: de linker zijde van de dakpan (in Nederland eigenlijk altijd links) heeft een sleuf en de rechterzijde van de pan heeft een naar beneden gerichte rand. De naar benden gerichte rand onderaan de linker pan sluit daardoor in de sleuf van de rechter pan.
Door de sleuf breder te maken dan de rand van de naastliggende of bovenliggende pan, ontstaat vanzelf een variabele sluiting: de dakpannen kunnen ten opzichte van elkaar enigszins schuiven, er ontstaat wat speling.
De sluiting kan enkel, dubbel of drievoudig ("driedubbel") zijn, dus met één, twee of drie sleuven en randen. Vooral de dubbele en drievoudige sluiting weren het hemelwater zodat het risico gering is dat het tussen en onder de pannen komt.
Als er meer sluitingen zijn, wordt de extra sluiting een hulpsluiting genoemd: een sluiting die niet de bovenste (bij kopsluiting) of de uiterste aan de rand is (bij zijsluiting).
Soms zijn er aan de bovenzijde van de pan extra uitsteeksels (nokken) om de dakpannen beter in elkaar te laten passen (voorbeeld Tuile du Nord); deze sluitingsnokken (nokken kopsluiting, kopsluitingsnokken, "halve maantjes" vormen met de lege ruimte erboven een speciaal soort sleuf als kop-hulpsluiting. Doel van deze nokken: mocht er water op de onderliggende pan komen, dan kan dat langs de nokken naar beneden vloeien.
Niet elke pan heeft een kop- of zijsluiting, maar het gevaar van inregenen moet dan anders opgelost worden (zie verderop bij Opmerkingen).
Ook de dakhelling is van belang: bijvoorbeeld een kleine helling van het dak onder de 15 graden is niet geschikt voor dakpannen omdat al snel hemelwater doorlaten wordt naar de dakconstructie onder de dakpannen.
sluitingen bij de dakpan; dubbele zijsluiting, drievoudige kopsluiting, hulp-zijsluiting, hulp-kopsluiting, sluitingsnok, water-opening, neus, goot, wel, kop, voet;
klik voor groter!
Voordelen van een sluiting
- waterwerend, vooral bij dubbele of drievoudige sluiting
- de dakpannen blijven beter liggen bij harde wind (waaien bij storm minder snel van het dak)
- de variabele sluiting geeft speling waardoor er bij renovatie van een bestaand dak meer mogelijk is (de dakpannen zijn beter te verdelen over de breedte en de lengte van het bestaande dakvlak; je komt altijd uit op hele pannen, dus geen afgezaagde stukken dakpan)
- de variabele sluiting laat meer panmodellen toe en werkt sneller (vooral bij herstel of renovaties)
Nadelen van een sluiting
- de vaste sluiting is een sluiting die precies past, waardoor er nauwelijks speling is bij het leggen van de pannen (de breedte en lengte van het dakvlak bepaalt dan volledig de dakpanbreedte en -lengte en als het niet lukt een geheel aantal pannen op dat dakvlak te leggen, dan moeten pannen passend gezaagd worden, wat de waterwerende functie teniet kan doen)
- de variabele sluiting: pannen kunnen door de bredere sleuf meer bewegen (kunnen wat gaan schuiven).
Neutraal
- de dakpan is breder (de volgende pan sluit ernaast, het overlappende stukje is extra t.o.v. helemaal geen sluiting).
Situaties waarin enkele, dubbele of drievoudige sluitingen worden toegepast
Wanneer kopsluiting:
- "normaal" (rijtjeshuis, geen steil dak, geen winderig gebied): minimaal enkele kopsluiting
- vrijstaande woningen: dubbel of drievoudig
- normale woning in gebied bij zee of ander winderig gebied: dubbel of drievoudig
- dakhelling onder 30 graden: drievoudig.
Wanneer zijsluiting:
- zijsluiting hangt meer van het type pan af (bij een platte pan minimaal een een dubbele zijsluiting, bij een ronde pan onder normale omstandigheden een enkele sluiting)
- ook hier geldt dat een bij steile dakhelling of in een winderig gebied minimaal een dubbele zijsluiting gunstig is.
Het leggen van de pannen
Voor het leggen van de pannen op het dak geldt (reguliere manier):
- de sleuf zit links, dan worden de pannen van rechts naar links gelegd op het dak
- de sleuf zit aan de kop, dan worden de pannen van onder naar boven gelegd op het dak
- als panhaken nodig zijn, plaats die over de zij- of kopsluiting van de dakpan; zorg ervoor dat de haak stevig in de panlat wordt geslagen met een hamer; Euro-panhaken moeten in een haakse hoek geplaatst worden voor optimale verankering.
Opmerkingen
- als wind een grote rol speelt, de dakhelling gering is of in een tochtige buurt (hoogbouw ernaast), dan normale dakpannen bevestigen met panhaak of rvs schroef (wellicht rij wel rij niet bijvoorbeeld, afhankelijk van de situatie)!
- tegelpannen hebben geen sluiting (daarom worden die vaak aan de ondergrond vastgezet met koperen nagels of rvs schroef)
- monnik-en-non pannen hebben geen sluiting (worden meestal vastgezet met mortel)
- de kopsluiting van holle dakpannen loopt met de vorm van de dakpan mee (de zijsluiting NIET?)
- de kopsluiting van vlakke dakpannen is altijd vlak, ook als er niet-vlakke delen in de dakpan zijn (Tuile du Nord, kruispan, vlakke Muldenpan)
- een holle dakpan met een platte sluiting wordt een vlakke pan genoemd
- betonnen pannen hebben een zijsluiting maar meer een kopoverlap dan een kopsluiting
- holle dakpan zonder sluiting alleen bij dakhelling > 25 graden
- voorbeeld van kop- én zijsluiting variabel: Alegra 12
dakpan zonder sluiting (holle pan, stichting historie grofkeramiek):
enkele zijsluiting en enkele kopsluiting (boek houtconstructies zwiers, 1920):
enkele zijsluiting en dubbele kopsluiting, en ronde wel (monumentenwacht.be):
dubbele zijsluiting en drievoudige kopsluiting, en platte wel (monumentenwacht.be):
Du: bijv. Doppelte Kopf- und Seitenverfalzung
2. "Sluiting" is het totaal van zijsluitingen en/of kopsluitingen van twee pannen.
