Ook: kleurvenster, stratigrafie, vrijlegvenster.
Een kleurentrapje is een opeenvolging van verflagen waardoor naast de recente verflaag ook de onderliggende lagen zichtbaar wordt gemaakt. Een kleurentrapje lijkt dus enigszins op een toverbal die voor een deel is opgesnoept: er zijn meer kleuren in dunne laagjes zichtbaar.
Doel van het kleurentrapje is een praktisch, technisch, visueel hulpmiddel bij een kleuronderzoek (kleurhistorisch onderzoek). Kleurhistorisch onderzoek kan gewenst zijn wanneer een gebouw gerestaureerd waarbij (eventueel) teruggegrepen wordt op één bepaalde periode.
Er zijn verschillende manieren om een kleurentrapje te maken en daarmee en stratigrafisch kleurenonderzoek uit te voeren:
- Een kleurentrapje. Met een scalpel (een dun, scherp mesje) wordt laagje voor laagje de verflaag afgeschraapt. Elk vakje van één of een paar cm2 vertegenwoordigt een verflaag en is een trede van de kleurentrap. Naast het start-vakje (de meest recente verflaag, dus nog niets verwijderd) wordt de eerste onderliggende verflaag blootgelegd. Het volgende vakje daarnaast toont de tweede odnerliggende verflaag en zo voort. De verflagen (treden) worden genummerd waarbij 0 de oudste laag is (?). Eventueel wordt de trede uitgebreid als het vakje geen duidelijkehid brengt (bijvoorbeeld bij hout- of marmer-imitaties). Voor dit onderzoek wordt een "loepbril" gedragen omdat het zogenoemde vrijleggen secuur werk is.
Naast het fysieke kleurentrapje worden de per laag gevonden kleuren en andere kenmerken in het kort beschreven. Bijvoorbeeld als kleur groen neigend naar zwart of als kenmerk glad, bros, craquelé of dikke laag. Aan de hand van ene kleurenwaaier kan de daarop vermelde kleur en kleurcode worden genoteerd bij elke trede van de kleurentrap. - De eenvoudigste manier is met schuurpapier. Met schuurpapier maak je steeds een heen-en-weer-gaande beweging over de verf zodat meer verflagen zichtbaar worden. Vanuit een groter gebied, terwijl de heen-en-weer-schuurbeweging steeds een kleiner gebied bestrijkt, worden dunne gekleurde lijntjes zichtbaar. De kleurenvolgorde in dit kleurentrapje lijkt op een gedeeltelijk gebruikte toverbal.
De schuurpapier-methode kan een simpele manier zijn voor de fase verkenning van het kleurhistorisch onderzoek, namelijk of er meer lagen zijn en of die fors verschillen.
kleurentrapje, foto a.j. van der wal, 1992; klik voor groter (doc 295911 beeldbank cultureel erfgoed):  |
kleurentrapje; kleuronderzoek staatsspoorbrug leiden (foto sazanne fischer, via erfgoed leiden):  |
kleurenkaart (soort kleurenwaaier) van kodak:  |
De term stratigrafie is afkomstig uit de geologie en bestudeert de opeenvolging van de aardlagen.
Met de term vrijlegvenster wordt bedoeld dat de kleuren in een serie "venstertjes" worden vrijgelegd (zichtbaar gemaakt).
