De energiecrisis in Nederland en veel andere landen heeft een groot aantal oorzaken. We proberen die enigszins in kaart te brengen (gegevens t/m medio 2026).
Een energiecrisis is een situatie die zich voordoet wanneer:
- overheid en bedrijven een probleem hebben energie te verkrijgen (beschikbaarheid nationaal, schaarsheid internationaal, oorlog, geld)
- bedrijven een probleem hebben de energie te verdelen (dit probleem doet zich gelukkig nauwelijks voor, alleen bij zeer lokale netwerken met onderlinge leveringen en verrekeningen)
- consumenten problemen hebben om energie aan te schaffen (als basisbehoefte, beschikbaarheid, geld, belastingen).
Er is dus eigenlijk niet één energiecrisis, maar er zijn meer crises, gezien vanuit de verschillende belanghebbenden, in ons land en het buitenland. Voor de eenvoud noemen we dit "de energiecrisis".
De energiecrisis in Nederland en veel andere landen heeft een groot aantal oorzaken. Een poging om dit geheel enigszins in kaart te brengen, meer of minder chronologisch (voor zover de herinnering reikt), grote en kleine oorzaken door elkaar.
Oorzaken energiecrisis (een aantal oorzaken, niet chronologisch)
- Doorgeschoten marktwerking energie verziekt de maatschappij.
- Het is niet uit te leggen dat 1 kWh elektrische stroom het ene moment pakweg 11 cent kost en een paar uur later 46 cent.
Stel je voor dat een brood 3 euro kost en een paar uur later 12 euro. Energie is even onmisbaar als brood.
De doorgeschoten handel in energie ettert door in de samenleving, terwijl er een paar bedrijven extreem veel aan verdienen (en de overheid natuurlijk met de btw; waarom is er sowieso btw-heffing over een basisvoorziening als energie?). Natuurlijk heeft het te maken met de wispelturige levering van zonne- en windenergie, de "marktwerking" e.d., maar dat heb je met brood ook (maïs duurder, arbeid duurder enz.).
Je hoeft geen socialist te zijn om in te zien dat dit gestuntel met energieprijzen niet door kan blijven gaan en dat er eens maatregelen moeten komen die de burgers ontzien in plaats van ze als lijdende voorwerpen te beschouwen.
- Aardgas kost nu al 188 cent per m3 en dat is ook wonderlijk als je nagaat er nog veel aardgas in de grond zit (ook onder de zee) en dat een paar jaar netto aardgasinkomsten van het Groningse gas alle schadevergoedingen van de Groningers had kunnen vergoeden én ons nog warm zou kunnen stoken in de winter.
Het zijn zeker niet alleen de arme mensen die wachten met het aanzetten van de cv tot het echt koud wordt. - Gasreserves voor de winter zeer laag (zomer en herfst 2026).
Herfst 2026.
(a) De regering wil dat de gasvoorraad volledig aan de particuliere bedrijven wordt overgelaten (alleen een noodvoorraad voor Defensie, dus voor de overheid zelf). Duidelijk, dat plan leidt er uitlsuitend toe dat de gasvoorraad voor burgers nóg kleiner wordt:
- door de extreme gasprijs komen nóg meer mensen in de kou te zitten (letterlijk en figuurlijk)
- omdat men het binnenshuis niet warm kan stoken, sterven er nóg meer mensen aan de gevolgen van koude.
(b) Waarom is er zoveel aandacht voor "extreme hitte" in Nederland (die toch altijd weer enorm meevalt; 346 sterfgevallen per jaar) en niet voor de veel grotere sterfte aan de gevolgen van koude (12.000 sterfgevallen per jaar)?
(Gemiddelden zijn van het RIVM in de epriode 2020-2019, dus nog vóór de Corona griepepidemie.)
Het eenvoudige maar voor veel doden verontrustend gebleken antwoord: hitte heeft veel meer met klimaatverandering te maken en krijgt dus veel meer aandacht in de media en in de politiek. (Artikel van Marianne Zwagerman in De Telegraaf van 23 oktober 2026.)
Zomer 2026.
Door de extreme "zuinigheid" van de overheid is er een enorm tekort aan aardgas om de winter 206-2027 door te komen.
De suffe overheid verschuilt zich lafhartig achter het feit dat energie-inkoop een combinatie is van "overheid en bedrijfsleven"...
Wat zal men blij zijn dat er nog mensen met een houthaard zijn, om zich gezamenlijk te warmen, als de energie-adviseurs van de overheid naar warmer oorden gevlucht zijn. - Minder dal-uren elektriciteit.
Er is een tijd geweest dat het elektriciteitsverbruik 's nachts veel goedkoper was dan overdag. Dat is niet meer zo, het tarief is vrijwel hetzelfde of hoger.
Er zijn nog wel daluren in de middag, maar wie heeft daar nut van? De tijd dat men maandagmiddag de was deed, is voorbij.
En om thuisbatterijen te vullen met goedkope energie en die later te gebruiken, daar zijn ze nog veel te duur voor. - Elektriciteit duurder door wegvallen saldering.
Door het wegvallen van de saldering van de verbruikte elektriciteit van het openbare net met de zelf opgewekte elektriciteit wordt de elektriciteitsnota voor eigenaren van zonnepanelen veel duurder.
Overigens, het is uiterst onwaarschijnlijk dat het voor de verbruikers zonder zonnepanelen goedkoper zal worden. - Gas en elektriciteit duurder door energiebelasting.
Wonderlijk dat we voor een basisbehoefte naast de btw ook nog milieubelasting moeten betalen, waarschijnlijk nog een residu van de groene lobby. - Gas duurder door tekort aan duurzame elektriciteit.
Er wordt zeer veel zonne- en wind-energie opgewekt, maar er zijn vaak periodes zonder die duurzame bronnen (geen wind of zon, dan veel minder duurzame opwekking) en dan zijn (schaars) aardgas of (ruim voorradige) kolen nodig waarbij aardgas de voorkeur heeft met het oog op het milieu en op het gemak (beter op- en af te schalen).
Op die momenten is er veel vraag naar aardgas en omdat het door onze overheid ooit in een product is veranderd en geen basisbehoefte, DUS duur.
Overigens, bijna alle Belgische en Duitse kerncentrales zijn buiten werking.
Door de internationale contracten met het buitenland moeten we dus veel aardgas en elektriciteit naar België en Duitsland exporteren. - Gas en olie duurder door de economische expansie-drang van de VS.
De VS zijn Venezuela ingevallen, vermoedelijk ook om zich gemakkelijker te verrijken met de Venzolaanse olie.
De VS hebben Iran de oorlog verklaard, vermoedelijk ook een beetje om de gas- en oliecapaciteit onder Amerikaans bewind te plaatsen. Iran heeft als tegenzet de Straat van Hormus geannexeerd.
De VS is er als grootste militaire macht ter wereld nog steeds niet in geslaagd dit probleem op te lossen (aug 2026).
Gevolg:
- Geen schip kan meer door de Straat van Hormuz varen en er dus ook geen tankers met olie en gas.
- De vraag is óf de VS het door hen geschapen probleem wel willen oplossen: nu kan immers Amerikaanse olie en gas nog duurder worden verkocht.
- Gas duurder door ontbreken Russisch gas door politieke expansie-drang van de EU.
De EU wil steeds maar weer haar macht uitbreiden, een beetje zoals een virus. Rusland ervoer dit als een bedreiging, samen met een groot aantal andere bedreigingen, wat resulteerde in de annexatie door Rusland van een oostelijk, Russisch georiënteerd deel van Oekraïne.
Na deze "overname" vond onze overheid dat zij geen aardgas meer mocht inkopen van Rusland, terwijl er juist zoveel nodig was omdat de bron van Groningen dicht moest. - Gasvoorraden zeer laag door aardbevingen in Groningen.
De door Staatstoezicht op de Mijnen (SODM) juist niet verwachte aardbevingen noodzaakte ons de winning van aardgas stapsgewijs te verminderen en uiteindelijk vrijwel te staken.
Dat betekende helaas wel dat we duurder aardgas uit het buitenland moesten importeren waarvan we een groot deel door bestaande contracten ook weer moesten exporteren. - Minder of geen gas vanuit Rusland door VS-verbod mee te werken aan aardgasleiding Nord Stream 2.
De VS wilde niet dat Europa economisch afhankelijk werd van Rusland en verbood daarom bedrijven mee te werken aan de aanleg van de tweede aardgasleiding (Nord Stream 2). Dat een andere natie zoiets kan verbieden én dat er dan nog zo laconiek in Europa over wordt gedacht is zeer wonderlijk. Dit is je reinste kolonisatie omdat we ons daarmee afhankelijk maakten van het aardgas dat (toevallig) voor een fors deel uit de VS afkomstig is (schaliegas). - Extra energiebelasting door de overheid.
De overheid heft, naast de 21% btw, ook nog eens een extra energiebelasting ca. 0,73 euro/m3 gas en 0,11 euro per kWh elektriciteit.
Doel was het verbruik van aardgas (en elektriciteit) te demotiveren. Het uiteindelijke gevolg (en vermoedelijk werkelijke doel) was natuurlijk gewoon meer geld binnen te krijgen, mede dankzij de groen-lobby.
De beheerskosten (vaste leveringskosten en netbeheer) zijn bij een doorsnee woning ongeveer evenveel als de kosten van het verbruik zelf, energiebelasting gas ongeveer het dubbele, energiebelasting elektra een stuk minder en de btw ongeveer de helft van het verbruik zelf.
Bij gas is bijna 3/4 van het te betalen bedrag belasting...
Bij elektra is het wel een stuk beter (door de "vermindering energiebelasting", die natuurlijk elk moment kan verdwijnen), maar bij zonnepanelen moeilijk na te gaan door terugleveringskosten e.d. - Aardgas wordt een "product" in plaats van een "noodzakelijk goed".
Niet alleen de btw, maar ook het geheel van vraag en aanbod maakt energie niet alleen veel duurder, maar maakt het een speelbal van de neoliberale wereld. - Ons aardgas werd voor een habbekrats aan het buitenland verkocht.
Omdat we in Groningen veel aardgas uit de grond haalden, werd het door onze kabinetten voor een habbekrats verkocht aan het buitenland, o.m. al door de katholieke premier Van Agt aan Italië (vermoedelijk 3 gulden-cent per m3, ca. 1,5 euro-cent). - Afhankelijkheid van aardgas is zeer groot, nauwelijks van andere bronnen van energie.
Door de enorme hoeveelheid aardgas is onze focus zeer lang uitsluitend op aardgas gericht (geweest). Dat betekende ook dat de afhankelijkheid van aardgas steeds groter werd. Niet alleen voor woningen, maar ook voor bijna alle bedrijven, industrie, energiecentrales.
- Duurder aardgas door contracten met het buitenland.
De overheid haalt geld op door de verkoop van aardgas, niet alleen geld van de eigen bewoners, bedrijven industrie en centrales, maar ook veel van de export.
Bij een tekort kan theoretisch het buitenland aan Nederland leveren.
Door de overheid afgesloten contracten met het buitenland dwingen Nederland aardgas (en elektriciteit) aan het buitenland te leveren, terwijl we dat juist zo hard zelf nodig hebben. - Verhoging tarieven door privatisering van de energiebedrijven.
- Door de privatisering van de energiebedrijven is het tarief voor de consument gestegen omdat er vanaf dat moment btw over moest worden betaald.
Energie is een basisbehoefte en zou niet onder de btw mogen vallen. De privatiserings-drang van allerlei liberale en in naam socialistische kabinetten zorgde ervoor dat de band van de overheid met de bevolking steeds verder verslapte.
- De door Europese vrijhandels-drang veroorzaakte verplichte scheiding van netwerk en energieleverancier heeft wel meer concurrentie opgeleverd, maar ook veel onnodige kosten bij zowel energiebedrijven als consumenten. Het tarief is er door uiteindelijk alleen maar hoger door geworden.
